Cerkiew prawosławna pw. Opieki Matki Bożej

Cerkiew w stylu neobizantyjskim z II połowy XIX wieku

14 października 2007 roku w choroszczańskiej parafii świętowano 500-lecie powstania parafii i nadania praw miejskich Choroszczy. Każda miejscowość, która w tamtych czasach uzyskiwała prawa miejskie, musiała mieć świątynię. W Choroszczy zapewne wzniesiono ją dużo wcześniej, dlatego jubileusz powstania parafii jest datą umowną.

   

Pod koniec XV wieku Choroszcz z włością została nadana bojarowi z Kijowszczyzny - Iwanowi Chodkiewiczowi, którego spadkobierca – Aleksander, przekazał Choroszcz prawosławnemu monastyrowi z Supraśla. Najpewniej w 1507 r. mnisi wznieśli cerkiew, a opieką duszpasterską otaczali prawosławnych mieszkańców Choroszczy i okolic aż do 1609 roku, gdy klasztor zmuszony był przyjąć unię. Choroszcz stała się samodzielną parafią unicką. W 1807 roku za sprawą zapisów traktatu z Tylży, Choroszcz znalazła się w zaborze rosyjskim. Brak archiwaliów (w roku 1915, w obawie przed zbliżającym się frontem, władze carskie wywiozły do Rosji m.in. cerkiewny dzwon i archiwum) sprawił, że losy parafii w XIX wieku nie zostały zbadane. W 1839 roku wierni obrządku wschodniego wrócili na łono swego kościoła. Do 1900 r. miejscowa parafia należała do diecezji Litewsko-Wileńskiej.

Powstanie największej w regionie fabryki sukna i kortów oraz dynamiczny rozwój regionu przyczynił się do zwiększenia liczby mieszkańców, głównie ewangelików i Żydów. Dzięki ofiarności parafian i licznych darczyńców, w latach 60-tych XIX w miejsce starej drewnianej, postawiono nową murowaną cerkiew ukończoną ostatecznie i wyświęconą w 1878 roku. Cerkiew zbudowano na planie greckiego krzyża z nieznacznym przesunięciem w kierunku zachodnim. (ołtarz poprzedniej cerkwi upamiętnia do dziś metalowy krzyż). Wejście do cerkwi stanowi trzykondygnacyjna dzwonnica o niesymetrycznym kształcie - u dołu czworoboczna, a na górze ośmiokątna z hełmem i krzyżem. W królewskich wrotach cztery tonda ukazujące ewangelistów, piąte Zwiastowanie. Z lewej strony za diakońskimi wrotami znalazła miejsce ikona księcia Aleksandra Newskiego, zaś nad królewskimi wrotami ikona Matki Boskiej Poczajewskiej. Zmiany w układzie granic państwa spowodowały utworzenie nowych diecezji, a tutejsza parafia uzyskała od władz państwowych status etatowej i weszła w obręb diecezji grodzieńsko nowogrodzkiej Metropolii Warszawskiej. W roku 1928 zakupiono w Bacieczkach dom, który po przetransportowaniu do Choroszczy stał się siedzibą plebani. Dzięki staraniom ks. Wlodzimierza Gorustowicza - od 1929 r. proboszcza parafii, w 1937 r. przywieziono z Poczajewa na Ukrainie kopię cudownej ikony Matki Boskiej Poczajewskiej.

Cerkiew została zbudowana w latach 1881- 1883 - w stylu rosyjskiego neobizantynizmu na planie krzyża greckiego. Poświęcono ją 1 października 1883 roku. Budowniczym był przybyły z Rosji ojciec Teodor Jaszyn. Świątynia stoi w miejscu starej, drewnianej świątyni. Kopuła, wraz z czterema sąsiednimi wieżyczkami i krzyżami na ich szczycie, symbolizuje Jezusa Chrystusa i czterech Ewangelistów. Do cerkwi wchodzi się przez trzykondygnacyjną dzwonnicę– u dołu czworoboczną, na górze ośmiokątną z hełmem i cebulastą kopułą zwieńczoną prawosławnym krzyżem. Nasady dolnej i górnej kondygnacji zdobią kokoszniki (ozdobne elementy wystroju, w kształcie łuku koszowego), które wykorzystano także w ścianach nawy głównej świątyni, gdzie przejęły rolę nadokienników. Obiekt dekorują także gzymsy i pilastry charakterystyczne dla architektury neoklasycyzmu.

Cerkiew parafialna w Choroszczy jest świątynią orientowaną, co oznacza, że jej podłużna apsyda (pomieszczenie na rzucie półkola, „dostawione” do bryły świątyni), owalnie zamykająca prezbiterium, jest skierowana w kierunku wschodnim.

Parafia prawosławna w Choroszczy powstała w 1507 roku. Stanęła wówczas drewniana cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Bożej. Na początku XVII wieku wierni obrządku wschodniego przyjęli unię brzeską. W 1641 roku w Choroszczy pobudowano nową drewnianą cerkiew. Jej fundatorką była Anna Pac. Świątynię wyremontował Jan Klemens Branicki. Dach cerkwi został pokryty dachówką, ściany otynkowano wapnem, fundamenty wzmocniono cegłami. W II połowie XVIII wieku świątynia ponownie podupadła. Odnowiona w latach 30-tych XIX wieku, jednak jej stan nadal pozostawał wiele do życzenia. W dodatku wokół cerkwi była zabudowa żydowska. W 1865 roku choroska Cerkiew otrzymała od władz rosyjskich skonfiskowane budynki zakonu dominikanów, gdzie zamieszkał proboszcz oraz psalmista. Inicjatorem budowy nowej, murowanej cerkwi był ksiądz Teodor Jaszyn. W 1880 roku pożar strawił 50 domów. Rosjanie przystąpili do planowej odbudowy miasteczka. Wytyczono też drogę, która miała prowadzić do miejsca lokalizacji nowo planowanej cerkwi. Jej budowę zatwierdzono 29 kwietnia 1880 roku. Fundamenty stanęły w październiku 1881 roku. Poświęcono ją 1 października 1883 roku. Jest murowana- z cegły, tynkowana, w nawie głównej znajduje się murowana pozorna kopuła. W prezbiterium i łączniku jest sklepienie kolebkowe (kształt połowy leżącego walca). Korpus cerkwi założony na planie kwadratu z wysuniętym prezbiterium, zakończonym półkoliście od wschodu oraz wieżą na planie kwadratu od strony zachodniej. Bryła rozczłonkowana z wysoką ośmioboczną wieżą nakrytą hełmem. Niższy korpus jest kryty dachem czterospadowym z dwiema sygnaturkami i hełmami cebulastymi, nad prezbiterium spłaszczona kopuła, łącznik kryty dachem dwuspadowym.

W 1883 roku nowa świątynia była już pokryta dachem z blachy. W tym samym roku zamontowano ikonostas. Do parafii należeli wierni z Choroszczy, Ruszczan, Żółtek, Rogowa, Barszczewa, Jeronik, Sienkiewicz, Oliszek, Dzikich, Śliwna i Rogowa- Majątek. W 1899 roku plac cerkiewny otoczono kamiennym parkanem.

W 2007 roku w świątyni choroskiej obchodzono jubileusz 500-lecia powstania parafii prawosławnej. Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub  poświęcił pamiątkową tablicę umieszczoną na głazie znajdującym się przed cerkwią.

Powrót na początek strony